Tekno Konum
Teknolojiye dair her şey!

Apoptoz: Programlı Hücre Ölümü Nedir ?

0 213

 

Vücudumuzda ölmesi veya yok edilmesi gereken hücreler vardır. Bu hücreler, çevre dokulara zarar verilmeden sessiz bir şekilde hücrenin kendi kontrolünde yok edilir. Bu olaya Apoptoz adı verilir. Apoptoz anne rahminden ölüme kadar devam eden bir olaydır. Bugün ki yazımızda ölüme kadar devam eden apoptozu anlatacağız.

Apoptoz, çoğu kaynaklarda belirtildiği gibi programlanmış hücre ölümü anlamına gelmektedir. Vücutta ihtiyaç duyulmayan, vücuda zarar veren hücrelerden kurtulmak için hücrenin kendi organize ettiği bir olaydır. Apoptozda hiçbir dokuya zarar verilmez.

APOPTOZ’UN GERÇEKLEŞME SÜRECİ

Apoptoz, genetik sisteme kodlanmış intihar programını içeren mekanizmaların aktifleşmesiyle başlar. Bu intihar programının amacı zararlı hücrelerden kurtularak ilerde ortaya çıkabilecek sorunlardan kurtulmaktır.

Apoptoz sinyali alan hücrede kromatin ve sitoplazma yoğunlaşır. Hücrenin boyutları küçülmeye başlar. Fakat küçülme sırasında hücre membranında bir değişiklik olmaz. Bir süre sonra hücre küçük parçalara bölünür. Bu parçalara aynı zamanda apoptik cisimciklerde denir. Apoptik cisimcikler; yüzeylerinde sinyal veren yapılar oluşturur. Bu yapılardan çıkan sinyallerin uyarısı ile yakınlardaki hücre tarafından fagosite edilerek kaldırılırlar. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bu olayda çevre dokulara zarar verilmez.

APOPTOZ TÜRLERİ
  1. FİZYOLOJİK APOPTOZ:

1­-) İnsanlarda parmak aralarındaki perdenin kaldırılması

2-) Göz kapaklarının arasındaki boşlukların şekillenmesi

3-) Hücre yenilenmeleri

Örnek olarak verilebilir.

  1. PATOLOJİK APOPTOZ:

1-) DNA hasarı almış hücrelerin yıkımı

2-) Virüs ile enfekte olmuş hücrelerin yıkımı

3-) Ur (tümör) hücrelerinin yıkımı

Örnek olarak verilebilir.

Gelişim süreçlerinde, hastalık ve yaşlılık durumlarında artabilir. Apoptoz seviyelerindeki değişikliğin insan yaşamında etkisi oldukça fazladır. Şimdi ise bu seviyenin değişmesini etkileyen Kaspaz sistemini anlatacağız.

KASPAZ SİSTEMİ

Kaspazlar, apoptoz gerçekleşirken görev alan sistein-proteaz grubu enzimleridir. İn aktif olarak sentezlenirler, birtakım yöntemlerle aktif hale gelirler. İşlem sırasında meydana gelen hücredeki değişiklikler, kaspaz enzimlerinin görev alması sonucu gerçekleşir. Bu bakıma kaspaz enzimlerinin apoptozda önemi oldukça fazladır. Seviyelerindeki azalmalar apoptozun yavaşlaması anlamına gelebilir. Kaspazların seviyelerini ise etkileyen birçok etmen vardır. Bunlardan biri inhibitör apoptoz proteinleridir. Bu proteinler kaspazları doğrudan veya substratlarından uzaklaştırarak yıkarlar. Aynı zamanda bu proteinlerin anormal ekspresyonu kemoterapiye karşı direnç sağlamaktadır. Tedavi yaklaşımlarında ise Kaspaz enzimlerinin aktivasyonunu hedef alan çalışmalar bulunmaktadır. Ama apoptoz her hücrede görülebildiği için bu tedavi çalışmalarında normal hücrelerinde etkilendiği sorunlar ortaya çıkmaktadır. Son yapılan çalışmalarda apoptozun seçici olarak tetiklendiği yaklaşımlar geliştiriliyor.

Kaspaz seviyesini etkileyen bir diğer önemli etken Bcl-2 protein ailesidir. Onkoprotein grubu olan Bcl-2 ailesi kaspazları doğrudan durdurarak veya Kaspaz akışını aktive eden apoptoz uyarıcı faktörün serbest hale gelmesini engelleyerek apoptozda önemli rol oynar. Bir hücrenin apoptoza olan eğilimi bu proteinlere bağlıdır.

BCL-2 AİLESİ

Mitokondri membranında bulunan ve apoptoz geçidini kontrol eden Bcl-2 ailesi, bir Onkoprotein grubudur. Bcl-2 protein ailesindeki dengesizlik sonucu apoptozdan kaçış olur. Pek çok kanserde bu proteinlerde dengesizliğe rastlanmıştır. Bu dengesizlik sonucu kanserli hücre apoptozdan kaçar ve kanser hızla yayılır. Bunların önüne geçmek için Bcl-2 proteinlerinin susturulduğu ve doğrudan hedeflendiği çalışmalar bulunmaktadır.

 (BCL-2 PROTEİNLERİ)

 

APOPTOZUN ÖNEMİ

Apoptoz yukarıda da dediğimiz gibi organizma için çok önemlidir. Anne rahminden başlayıp ölene kadar devam eder, seviyesindeki değişiklik ile yaşamımızı doğrudan etkiler. Bunların yanı sıra tıp biliminde, embriyoloji ve moleküler biyolojide açıklanması zor olan konuların açıklanmasında yol gösterici olmuştur. Örneğin; parmak aralarındaki perdenin kaldırılması, kanserli hücrelerin yıkımı, vücuda zarar veren hücrelerin yok edilmesi bu işlem ile sağlanır. Organizmanın hayat döngüsü için çok önemlidir. Bir an için parmaklarınızın perdeli olduğunu düşünsenize ellerinizin kullanırken zorlanmaz mısınız? Tabi yüzerken rahat olabilir ama günlük hayatta kullanırken rahat olmazdı.

Yetersiz Uyku Nelere Sebebiyet Verir.

Yazar: Melih Solak

 

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul et Mesajları Oku

Gizlilik ve Çerez Politikası